Üçüncü Yol

KKTC’DE KORONAVİRÜS SÜRECİ VE EKONOMİK GÖSTERGELER

Her ülkede olduğu gibi Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) de koronavirüs günlük yaşamı derinden etkilemiş durumda.  KKTC’de de ilk koronavirüs vakası 10 Mart’ta 67 yaşındaki bir Alman kadın turistte tespit edilmiş ve aynı gün içerisinde toplanan Bakanlar Kurulu, tüm okul, kreş ve üniversitelerin ilk olarak 15 Mart’a kadar tatil edildiğini duyurmuş, belirsizliklerle geçen birkaç haftanın sonrasında üniversiteler bahar döneminde uzaktan eğitim vermeye başlamıştı. 

Ülkede 13 Mart’ta ilk kez bir KKTC vatandaşında Kovid-19 belirlenirken, 28 Mart’ta 73 yaşındaki yine bir Alman turistin yaşamını yitirmesi virüs kaynaklı ilk ölüm olarak kayıtlara geçti.  İlk vakanın ortaya çıkışından itibaren yoğun mesai harcayan Bakanlar Kurulu, önce “kısmi”, sonra da 21.00- 06.00 saatleri arasında geçerli “tam” sokağa çıkma yasağı ilan etti.  Yasak kapsamında market ve eczane gibi temel ihtiyaçlar için gerekli işletmeler haricinde iş yerleri kapatılıp ilçeler arası geçiş yasaklandı. Pozitif vakaların ve tedavi gören hasta sayısının sıfıra düşmesi sonucunda ise, Bakanlar Kurulu tarafından alınan tedbirler gevşetilerek vatandaşların maske ile dışarı çıkma şartı ile “kısmi” sokağa çıkma yasağı 18 Mayıs’ta tamamen kaldırılacak ve belli saatler arasında geçerli “tam” sokağa çıkma yasağı 1 Haziran’a kadar devam edecek.

Türkiye’de olduğu gibi KKTC’de de 18 Mart’tan itibaren bazı oteller ve KYK yurtları, yurtdışından gelen vatandaşlar için 14 günlük karantina merkezi oldu. Karantina sürecinde kalan vatandaşlar genel olarak verilen hizmetten memnun olurken, süreç başlamadan önce KYK yurtlarında kalan öğrenciler, apar topar yurtlarını boşaltmak zorunda kalıp, konaklayacak yer ayarlanmaması sonucu mağdur oldular. Neyse ki, T.C. Büyükelçiliği tarafından aralıklı olarak düzenlenen deniz ve hava yolu ulaşımı, KKTC’de kalan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının, ülkelerine dönmeleri için fırsat yarattı. KKTC’de yayın yapan Diyalog TV’de katıldığı bir programda, AKP hükümetine hakaret edip, KKTC’nin İngiltere’ye bağlı olmasını istediğini belirten Merit Oteller Grubu’nun sahibi Besim Tibuk, özel uçağıyla yurt dışından dönen oğlu için rüşvet karşılığında karantina ayrıcalığı talep ettiği iddiası ülkede gündem oldu ancak, 1 günlük gecikmeyle de olsa Başbakan Ersin Tatar’ın talimatıyla Murat Tibuk karantina oteline yerleştirildi. (1)

KKTC Cumhuriyet Meclisi, 26 Nisan’da yapılması öngörülen Cumhurbaşkanlığı seçiminin, 11 Ekim’e ertelenmesi kararını aldı.

KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’nın, koronavirüs nedeniyle Rum yönetiminden talep ettiği 2 bin adet ilaç ve koruyucu ekipmanlar adada tartışmayı alevlendirdi. KKTC Başbakanı Ersin Tatar, tıbbi malzemelerin Güney Kıbrıs’tan Kuzey Kıbrıs’a geçirilişinde, KKTC yetkili makamlarından izin alınmamasına sert tepki gösterdi. Tatar, Akıncı’ya, Anayasal sınırlar içerisinde kalması çağrısı yaptı ve “Biz kabile değiliz, devletiz” dedi (2). Koronavirüs salgınıyla mücadele kapsamında Türkiye’nin gerek mali gerekse sık sık gönderdiği tıbbi malzeme yardımları, Kıbrıs Türkleri için hayati önem taşıdı. Öte yandan KKTC’li bazı iş adamları da kendi imkanlarıyla ülkeye koruyucu sağlık malzemesi getirdi. (3), (4)

Yükseköğretim Kurumları Denetleme ve Akreditasyon Kurulu (YÖDAK) Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Mehmet Hasgüler, KKTC’deki koronavirüsü salgını tehlikesine dikkat çekerek, KKTC’nin Dünya Sağlık Örgütü’ne üye olması talebinde bulundu ve imza kampanyası başlattı. Hasgüler, konunun Türkiye ile birlikte milli bir mesele olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. (5)

Kovid-19 sebebiyle ilk KKTC vatandaşı 7 Nisan’da yaşamını yitirirken, 17 Nisan günü yapılan testlerden bugüne kadar hiçbir pozitif vakaya rastlanılmayıp, 11 Mayıs’ta tedavi gören son hasta da taburcu edildi. 11 Mayıs’a kadar yapılan toplam 25.057 testten,108’i pozitif çıkarken toplamda 4 hasta hayatını kaybetti. KKTC, Kovid-19 ile mücadelede bu kadar başarılı bir tablo çizerken, ne yazık ki, virüse karşı etkin tedbirler almakta oldukça geç kalan Birleşik Krallık’ta 90’dan fazla Kıbrıs Türkü hayatını kaybetti.

KKTC Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Kudret Özersay, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus’e mektup gönderdi.  Özersay, “Misyonu tüm insanlığın sağlık çıkarlarına hizmet etmek olan DSÖ’den böyle bir sağlık meselesinde siyasi çıkar temelinde bir ayrım gözetmeksizin, tanınmayan KKTC’nin Kovid-19’a karşı önemli başarısını kabul etmesini talep ediyorum. DSÖ’nün paylaştığı resmi verilere Kıbrıslı Türklerin istatistiklerini ve onların tecrübelerini de eklemesini talep ediyorum.” değerlendirmesinde bulundu. (6)

Genel olarak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti hükümetinin virüsle mücadelede en etkili çözüm olan izolasyon politikasını başarılı bir şekilde uygulaması, yurt dışında bulunan kendi vatandaşlarını ve ülkede bulunan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını sağlıklı ve güvenli biçimde ulaşımını sağlayıp karantinaya alınmasını başardı. Sağlık sistemindeki vasatlığı da göz önüne alacak olursak birçok milletten insana turizm, eğitim, iş gibi nedenlerden dolayı ev sahipliği yapan KKTC, dünyada devlet olarak tanınmamasına karşın, bu sancılı süreçte devlet mekanizmalarını etkili ve hızlı bir şekilde çalıştırarak kendini ispat etmiştir.

EKONOMİK SÜREÇ

Başbakan Ersin Tatar, 25 Mart’ta Kovid-19 salgınından dolayı alınan “Toplumsal Dayanışma için Birinci Ekonomik Tedbirler ve Destek Paketi” isimli ekonomik tedbir paketini açıkladı. Tatar, üç aylık bir süre için tüm kamu kurumlarındaki maaşlarda yüzde 25 kesinti yapılacağını, reel sektörü desteklemek adına ayrılan kaynak tutarının toplamda 750 milyon lira olacağını bildirmesine rağmen, 2 Nisan günü Cumhurbaşkanlığı bir rapor yayınladı. Bu rapora göre, 14 Mart’tan beri kapalı olan esnaflarla yapılan araştırma, durumun sanılandan daha vahim olduğunu gösterdi. Araştırma sonuçlarına göre, 32.000 küçük işletme çalışanı ve aileleri ciddi düzeyde geçim sıkıntısı çekerken, küçük işletme sahiplerinin %12’sinin yiyecek alacak parası kalmadı. Küçük işletmelerde çalışan 6400 kişinin işsiz kalma riski var. İşyerleri kapalı olduğu için çalışamayanlar, bu zor günleri atlatmak için doğrudan nakit desteğine ihtiyaçları olduğunu belirtmektedirler. Birikimleri olmamasına ek olarak, işletme sahiplerinin %83’ünün yüklü miktarda aylık kira, borç ve taksit ödemeleri olduğunu da göz alırsak, -bu işyerlerinin neredeyse tamamı devlete ya da evkafa değil, özel şahıslara ait ve kira bedeli oldukça yüksek- krizin finans sektörüne de sıçrayacağını ve ciddi bir sosyal maliyet yaratacağı gerçeği kaçınılmazdır. (7) (8)

*KKTC Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Danışma Kurulu’nun “Koronavirüs Salgınının KKTC Küçük İşletmelerine Etkisi ve Alınması Gereken Önlemler” raporu

Öte yandan 1 Mayıs günü Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Danışma Kurulu tarafından hazırlanıp hükümete iletilen  “Yoksulluğun Artmasını Engellemek için Kamu Gelirlerinin Yeniden Yapılandırılması” başlıklı raporda ekonominin %20 ile %40 arasında daralması bekleniyor ve iyimser senaryoda nüfusun %25-30’u, kötümser senaryoda ise %40-45’i, 3 bin 769 TL olan yoksulluk sınırın altına düşeceği belirtiliyor. Rapordaki verilere göre, iyimser senaryoda ortaya çıkan tablo bile, gerekli ekonomik önlemlerin vakit kaybetmeden alınmaması durumunda, koronavirüs sonrası nüfusun hafife alınamayacak kadar kısmının geçim sıkıntısı yaşayacağını göstermektedir. (9)

*KKTC Cumhurbaşkanlığı  Ekonomi Danışma Kurulu’nun ‘Yoksulluğun Artmasını Engellemek için Kamu Gelirlerinin Yeniden Yapılandırılması’ raporu

Başbakan Ersin Tatar ile Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Kudret Özersay’ın liderliğini yaptığı KKTC hükümeti, salgın sürecini aldığı sıkı tedbirler ile başarılı bir şekilde yönetiyor olsa da bu, krizin kolayca atlatıldığı anlamına gelmiyor. Koronavirüsün, yayıldığı tüm ülkelerde en çok turizm ve ulaştırma gibi hizmet sektörlerini olumsuz etkilediği gerçeği göz önüne alındığında, ekonomisi tamamen hizmet sektörüne dayanan ve Türkiye’den gelen mali yardımlarla bile ekonomik yönden zar zor ayakta duran KKTC’yi artık zor günler bekliyor.

MİRAÇ ÖZPOLAT
12.05.2020

Kaynakça

  1. https://www.kibrispostasi.com/c35-KIBRIS_HABERLERI/n323404-ogul-tibuk-herkes-gibi-malpasa-gidecek
  2. https://veryansintv.com/kktcde-koronavirus-siyasete-sicradi-yardim-krizi-tansiyonu-yukseltti/
  3. https://www.saglik.gov.tr/TR,64502/turkiyeden-kktcye-tibbi-malzeme-yardimi.html
  4. https://www.cnnturk.com/turkiye/turkiyede-kktcye-koronavirus-yardimi
  5. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/kktcden-dsoye-ortak-uyelik-talebi-1736194
  6. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kktc-disisleri-bakani-ozersaydan-dsoye-mektup/1835178
  7. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kktcde-kovid-19-nedeniyle-ekonomik-tedbir-paketi-aciklandi/1779673
  8. https://www.kktcb.org/tr/cumhurbaskanligi-ekonomi-danisma-kurulunun-koronavirus-salgininin-kktc-kucuk-isletmelerine-etkisi-7573
  9. https://www.brtk.net/yoksullugun-artmasini-engellemek-icin-kamu-gelirlerinin-yeniden-yapilandirilmasi-raporu-hukumete-iletildi/

Miraç Özpolat

Miraç Özpolat , 3 Temmuz 1996’da Malatya’da doğdu. Liseyi 2014 yılında Kerem Aydınlar Anadolu Öğretmen Lisesi’nde tamamladı. 2014-2015 döneminde Atatürkçü Düşünce Derneği Malatya Şubesi’nde Gençlik Kolları Başkanlığı yaptı. Şu an Ortadoğu Teknik Üniversitesi Kuzey Kıbrıs Yerleşkesi’nde Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğrencisi ve Atatürkçü Düşünce Topluluğu üyesi.

Yorum ekle

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Takip Et

Bizimle iletişim kurun. İnsanlarla tanışmayı ve yeni arkadaşlar edinmeyi çok seviyoruz.